Arterial qan qazı testi — qanda oksigen (O₂) və karbon qazının (CO₂) miqdarını, həmçinin qan turşuluğunu (pH) ölçmək üçün aparılan qan analizidir.
"Arterial" termini bu testin arteriyadan götürülmüş qan nümunəsi üzərində aparıldığını bildirir. Arteriyalar — qanın ürəkdən bədənin digər hissələrinə daşındığı əsas damar növüdür.
Bu analizə bəzən "ABG testi" və ya sadəcə "qan qazı" da deyilir.
Arterial qan qazı testinə nə üçün ehtiyac ola bilər?
Həkiminiz bu testi aşağıdakı hallarda istəyə bilər:
- Astma və ya xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (AXOX/KOAH) kimi ciddi tənəffüs problemləri olan xəstələrdə oksigen və karbon qazı səviyyəsini qiymətləndirmək üçün
- Asit-baz pozğunluqları şübhəsi varsa, qan pH səviyyəsini yoxlamaq üçün. Məsələn:
- Bəzi ağciyər və böyrək xəstəlikləri qanı turşulaşdıra və ya qələviləşdirə bilər.
- Əgər sizdə artıq belə pozuntu diaqnozu qoyulubsa, müalicənin effektivliyini izləmək üçün bu test təkrar oluna bilər.
- Aydın səbəb olmadan nəfəs darlığı yaşayırsınızsa
- Tüstü, qaz, kimyəvi maddələr və ya zəhərli buxarlara məruz qalmısınızsa
- İdman və ya fiziki aktivlik zamanı oksigen və karbon qazının səviyyəsini izləmək lazım gəldikdə
Test zamanı nə baş verir?
Bu analiz üçün qan nümunəsi götürülür. Test adətən stasionar (xəstəxana) şəraitində aparılır. Əgər siz xəstəxanada deyilsinizsə, həkiminiz və ya tibb bacısı sizi uyğun yerə yönləndirəcək.
Qan nümunəsi almaq üçün arteriyaya iynə ilə daxil olunur, adətən bilək arteriyası (radiyal arteriya) istifadə olunur. Bəzi hallarda isə dirsək, qoltuqaltı, qasıq və ya ayaq arteriyaları da istifadə edilə bilər.
Qan götürülməzdən əvvəl aşağıdakı məlumatları tibb personalına bildirin:
- Əgər qan durulducu dərmanlar qəbul edirsinizsə və ya qanaxma problemi varsa
- Lateksə qarşı allergiyanız varsa
- Hansı əlinizdən qan götürülməsini üstün tutursunuzsa
Qan götürmə prosesi:
- Əgər qan bilək arteriyasından götürüləcəksə, sizdən əlinizi yumruq şəklində sıxmağınız istənilə bilər.
- Qan nümunəsi iynə vasitəsilə arteriyadan götürüləcək və bu proses bir neçə dəqiqə çəkəcək.
- Daha sonra iynə çıxarılır, qazlı sarğı ilə təzyiq tətbiq edilir və qolunuz sarılır.
- Qan nümunəsi laboratoriyaya göndərilir.
Əksər hallarda qan götürülməsi qısa və problemsiz olur. Bəzən ağrı, göyərmə, yüngül qanaxma ola bilər. Daha nadir hallarda qan axınında pozuntu, dəri altına qan sızması və ya başgicəllənmə baş verə bilər. Tibb heyəti sizi testdən sonra nəzarətdə saxlayacaq.
Test nəticələri nəyi ifadə edir?
Həkiminiz və ya tibb bacısı nəticələrin nə vaxt hazır olacağını sizə bildirəcək.
Test nəticələrində aşağıdakı göstəricilər yer alır:
- PaO₂ – Qandakı oksigenin qismən təzyiqi (oksigenin miqdarı)
- PaCO₂ – Karbon qazının qismən təzyiqi
- pH – Qan turşuluğu (asitlik və qələvilik dərəcəsi)
- SaO₂ – Qandakı oksigenlə doymuş hemoglobinin faizi
- HCO₃⁻ – Bikarbonat səviyyəsi (qan tampon sistemi göstəricisi)
Bu parametrlər həkimə:
- Qanda oksigen və karbon qazının miqdarını,
- Bu qazların qan dövranında necə hərəkət etdiyini,
- Qanınızın turşu-qələvi tarazlığının normal olub-olmadığını
göstərir.
Əgər nəticələrdən hər hansı biri normaldan kənardırsa, həkiminiz əlavə müayinələr istəyə bilər və sizinlə uyğun müalicə planını müzakirə edəcək.